Transport towarów i osób to bardzo złożony proces, aktualnie zdominowany przez transport drogowy. Przy czym dostępne są cztery główne rodzaje transportu czyli drogowy, morski, kolejowy i lotniczy. W przypadku transportu towarów często występuje konieczność skorzystania z więcej niż jednego rodzaju transportu lub zwrócenie się do spedytorów, którzy zajmują się logistyką (łańcuch logistyczny obejmujący więcej rodzajów środków transportu).
Transport towarów jest jednym z filarów handlu międzynarodowego.
Unia Europejska stawia sobie za cel redukcję emisji gazów cieplarnianych (GHG) o 55% do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. oraz osiągnięcie zerowej emisji netto do 2050 roku.
Aktualnie średnie emisje CO2 w ruchu pasażerskim i towarowym wynoszą:
-> transport lotniczy – średnio 150 – 170 g CO2/km/pasażer (spalanie ok 2,5 litra/km),
-> transport kolejowy – 15-35 g CO2/km/pasażer.
-> transport ciężarowy – 100-150 g CO2/km (zużycie ok. 30 litrów/100 km)
-> samochód osobowy – 100-150 g CO2/km (emisja jednostkowa zależy od ilości przewożonych pasażerów).
-> autobus – 800-1000 g CO2/km (emisja jednostkowa zależy od ilości przewożonych pasażerów, zużycie paliwa ok 50 litrów/100 km).
W ramach realizacji unijnych celów redukcji emisji gazów cieplarnianych przyjęto ograniczenie transportu pasażerskiego z transportu lotniczego i przeniesienie go na transport kolejowy. Podobnie dzieje się w przypadku samochodów osobowych (również następuje stopniowe przenoszenie do autobusów oraz na kolej). W celu przeniesienia pasażerskiego transportu lotniczego na kolejowy planowana jest rozbudowa i unowocześnienie sieci połączeń kolejowych we wszystkich krajach Europy oraz dodatkowo.
Jeśli chodzi o kołowy transport samochodowy, to również stoi on przed olbrzymimi wyzwaniami związanymi z kosztami prowadzenia działalności transportowej które stale rosną, co jest związane z następującymi warunkami:
– wzrost wynagrodzeń kierowców, które są znaczenie wyższe niż wynagrodzenie minimalne (występuje duży niedobór kierowców zawodowych na rynku)
– wzrost opłat drogowych, które w wielu krajach zależą od poziomu emisji pojazdu
– rozszerzenie sieci dróg krajowych na których pobierane są opłaty drogowe
– cła oraz opłaty importowe (szczególnie w przypadku transportu do krajów z poza EU, w tym również w Wielkiej Brytanii)
– rosnące ceny paliw (w tym uwzględniając dodatkowe obciążenia wynikające z ETS2).
Poniższy kalkulator umożliwia obliczenie kosztów transportu towarów wykorzystującego różnego rodzaju środki transportu:
Ponieważ kalkulator powstał w 2020 roku, to na start ustawiona jest w nim cena paliwa na poziomie 4,5 PLN/litr, co już wskazuje, jak szybko rosną ceny paliw (aktualnie jest to prawie 2 PLN/litr więcej).
Jednocześnie jednostkowa emisja CO2 emitowana podczas transportu kolejowego 1 tony towaru wynosi ok. 20 – 30 g CO2/km, co jest znacznie niższą wartością niż emisja dla samochodu ciężarowego wynoszącej ok. 100-150 g CO2/km. Tym samym można się spodziewać, że kołowy transport towarowy będzie również stopniowo tracił na rzecz transportu kolejowego.
Z kolei transport morski cechuje podobna emisja jednostkowa CO2 na tonę przewożonego towaru, wynosząca 10-40 g/km (jak w przypadku transportu kolejowego). Tak więc również ten sposób transportu towarów stanowi dużą konkurencję dla kołowego transportu drogowego.
Regulacja 2023/1623 z dnia 3 sierpnia 2023 roku CAFE (Clean Air for Europe) wprowadza od 1 stycznia 2025 roku limity emisyjne dla producentów nowych pojazdów osobowych (93,6g CO2/km) i lekkich samochodów dostawczych (wynosi 153,6 g CO2/km). Oznacza to, że jeśli producent samochodu chce wprowadzić na rynek samochód niespełniający powyższych limitów (na przykład spalinowe), wtedy za każdy gram emisji CO2 ponad w/w limity musi ponieść dodatkowe koszty w wysokości 95 EUR/g emisji CO2.
W 2022 roku weszła w życie Dyrektywa 2022/362 o Eurowiniecie dotycząca niemalże wszystkich pojazdów, w tym także osobowych i częściowo również autokarów oraz autobusów. Przewiduje ona wprowadzenie opłaty z tytułu kosztów zewnętrznych (występują one obok kosztów związanych z rozwojem i utrzymaniem infrastruktury drogowej oraz z występowaniem zatorów komunikacyjnych), która może być naliczana w oparciu o co najmniej jeden z poniższych czynników:
-> zanieczyszczenie powietrza,
-> zanieczyszczenie hałasem,
-> emisja CO2.
Oczywiście wybór środka transportu zależy w dużej mierze od rodzaju przewożonego towaru oraz od możliwości technicznych skorzystania z różnych środków transport.
W zasadzie bardzo ciężko jest wykluczyć zupełnie transport kołowy, ponieważ kolej nie dociera do każdego miejsca i dlatego często ostatni etap dostawy towarów musi odbywać się najczęściej transportem drogowym. Podobnie jest z transportem publicznym, którym bardzo ciężko jest podróżować na dłuższe odległości (wymaga albo dużej liczby przesiadek lub łączenia kilku środków transportu publicznego jak autobus, tramwaj, kolej, taksówka). Bardzo rzadko autobus podjeżdża dokładnie w miejsce do którego chcemy dotrzeć.
W ramach testu sprawdziłem możliwość przejechania różnymi środkami transportu pasażerskiego, mając do pokonania trasę o długości ok. 40 km (trasa Sosnowiec Klimontów -> Ruda Śląska Bielszowice). Jeżdżąc samochodem osobowym trasę pokonuję w czasie 30-40 minut, co jest niemal zgodnie z obliczeniami podanymi przez Google Maps.
W przypadku przejazdu opartego o środki transportu publicznego (autobus, pociąg) czas dojazdu wynosi prawie 2 godziny, co jest niemal 4 krotnie dłuższym czasem w porównaniu do samochodu osobowego. Jednocześnie w planie przejazdu – wygemerowanym przez Google Maps – zupełnie pominięto transport kolejowy z uwagi na jego stosunkowo słabo rozwiniętą infrastrukturę.
Ciekawym przypadkiem jest przejazd tej trasy rowerem, który został zaplanowany na podobnym poziomie czasowym co środkami transportu publicznego (ok. 2 godziny). W praktyce pokonanie tego odcinka rowerem będzie możliwy raczej w czasie 2,5 – 3 godziny, co jest związane przede wszystkim ze słabą infrastrukturą drogową dla rowerów (ścieżki rowerowe, skrzyżowania i ronda bezkolizyjne, sygnalizacja drogowa). Jeździłem rowerem po holenderskich ścieżkach rowerowych i tak sobie myślę, że to planowanie realizowane jest na warunkach holenderskich. Ale na pewno jest to interesująca opcja tym bardziej, że średnia prędkość środków komunikacji publicznej wyniosła nieco ponad 20 km/godzinę (podobne prędkości można osiągnąć jadąc rowerem elektrycznym).
W dzisiejszych czasach dzięki postępowi technologicznemu stosunkowo łatwo można śledzić swoje towary, zabezpieczać przesyłki, planować transport i uiszczać odpowiednie opłaty. Dlatego warto uwzględnić ten czynnik w przypadku planowania działalności gospodarczej, gdyż w przyszłości po uwzględnieniu różnych wymagań ekologicznych koszty transportu towarów mogą ulec znacznym wzrostom. Na pewno można się spodziewać wzrostu znaczenia transportu kolejowego i morskiego dalekobieżnego, natomiast transport drogowy pozostanie istotnym elementem na ostatnim etapie łańcucha logistycznego. Można się również spodziewać, że część transportu towarowego i osobowego będzie realizowana za pośrednictwem transportu rowerowego, szczególnie w dużych ośrodkach miejskich (głównie rowerami elektrycznymi).
Na ostatnim etapie łańcucha logistycznego coraz większego znaczenia będzie nabierał również transport z wykorzystaniem samochodów wykorzystujących napęd elektryczny. Jest o tyle istotne, że obecnie opłacalność jazdy samochodem elektrycznym na długich trasach jest bardzo ograniczona, przede wszystkim z uwagi na zasięg i konieczność wielokrotnego ładowania samochodu elektrycznego. A poza tym również koszty energii elektrycznej stanwoią bardzo istotny czynnik, które na ładowarkach publicznych są bardzo wysokie.
Dlatego w przypadku planowania nowych centrów logistycznych (w szczególności hub-ów logistycznych) kluczowym będzie zapewnienie do nich zarówno dostępu transportu kołowego, jak również kolejowego. Przy czym ten dostęp kolejowy będzie wymuszał wykonywanie bocznic kolejowych do wszystkich firm znajdujących się w takim centrum logistycznym. Z pewnością zostanie podniesiony koszt wykonania takich inwestycji, ale jednocześnie może przynieść obniżenie kosztów transportu w dłuższej perspektywie czasowej.
